گفت‌وگو با دکتر سعید باجلان عضو کمیته سرمایه‌گذاری شرکت سرآوا

Want create site? Find Free WordPress Themes and plugins.

گفت‌وگو با دکتر سعید باجلان عضو کمیته سرمایه‌گذاری شرکت سرآوا

 

با اعطای نخستین مجوزها به صندوق‌های جسورانه حالا راه برای حضور قانونی و رسمی سرمایه‌گذاری‌های جسورانه در فضای کسب‌وکارهای دانش‌بنیان فراهم‌شده است. به گفته دکتر سعید باجلان این صندوق‌های سرمایه‌گذاری می‌توانند مدل‌های متنوعی از سرمایه‌گذاری روی شرکت‌های در مراحل اولیه، میانی و یا رشد را ارائه کنند و به‌خصوص به خاطر رفع کمبودهای قوانین فعلی […]


 

با اعطای نخستین مجوزها به صندوق‌های جسورانه حالا راه برای حضور قانونی و رسمی سرمایه‌گذاری‌های جسورانه در فضای کسب‌وکارهای دانش‌بنیان فراهم‌شده است. به گفته دکتر سعید باجلان این صندوق‌های سرمایه‌گذاری می‌توانند مدل‌های متنوعی از سرمایه‌گذاری روی شرکت‌های در مراحل اولیه، میانی و یا  رشد را ارائه کنند و به‌خصوص به خاطر رفع کمبودهای قوانین فعلی تجاری ایران باعث تحولی در این زمینه شوند.

دکتر باجلان که عضو کمیته سرمایه‌گذاری شرکت سرآوا است در این گفت‌وگو درباره ویژگی‌های این صندوق و تأثیر آن بر فضای کسب‌وکارهای نوپا و دانش‌بنیان صحبت کرده که در ادامه می‌خوانید.

 

به‌عنوان سؤال نخست خوب است بگویید چرا یک شرکتی مثل سرآوا که یک شرکت سرمایه‌گذار و به‌اصطلاح VC موفقی است به‌عنوان صندوق جسورانه هم شروع به فعالیت کرده است؟

همان‌طور که احتمالاً می‌دانید، سرآوا حدود ۵ سال پیش فعالیت خود را آغاز کرد. با توجه به فقدان  قوانین مربوط به سرمایه‌گذاری خطرپذیر، فعالیت سرآوا در قالب یک شرکت سهامی خاص ساختار یافت و از طریق انعقاد یک سری قراردادهای داخلی با سهامداران کمبودهای موجود در قوانین پوشش داده شد.

یکی از مهم‌ترین نقاط ضعف در قوانین موجود، جدایی مالکیت از مدیریت است. اگرچه یکی از اصول اساسی در شرکت‌داری فرض جدایی مالکیت از مدیریت است اما ازآنجاکه در انواع شرکت‌های موجود در قانون تجارت ما هیئت‌مدیره و به‌تبع آن مدیریت را سهامدار تعیین کند لذا بحث جدایی مالکیت از مدیریت خیلی معنی نمی‌دهد. از سوی دیگر سرمایه‌گذاری‌های هدف در صندوق‌های جسورانه، سرمایه‌گذاری‌های بلندمدت هستند و مدیری که قصد مدیریت این صندوق‌ها را دارد باید برای یک دوره زمانی طولانی برنامه‌ریزی کند. اگر این ریسک وجود داشته باشد که هر زمان سهامداران خواستند می‌توانند مدیر را عزل کرده و مدیر دیگری را جایگزین کنند و یا با تغییر ساختار سهامداری مدیریت نیز عوض شود، نمی‌توان انتظار نگرش بلندمدت از مدیر آن صندوق داشت. یکی از مهم‌ترین چالش‌هایی که انتظار می‌رود قوانین صندوق‌های جسورانه به آن جامه عمل ببخشند جدایی مالکیت از مدیریت است. در این قانون مدیر را فقط در زمانی که اثبات شود تقصیر عمده‌ای مرتکب شده است و بر طبق وظایف خود عمل نکرده  می‌توان تغییر داد. این مسئله می‌تواند گام مثبتی در ایجاد نگرش بلندمدت در بین مدیران این صندوق‌ها و کمک به افزایش تعداد آن‌ها باشد.

این روند کاملاً طبیعی است که به‌موازات افزایش در حجم فرصت‌های سرمایه‌گذاری‌ها چه ازلحاظ تعداد و چه ازلحاظ ارزش، شرکت‌های مدیریت فاند (fund) و یا شرکت‌هایی که از تجربه و دانش لازم جهت مدیریت این نوع فاندها برخوردارند اقدام  به تأسیس فاندهای جدیدی کنند. این کار علاوه بر اینکه تأمین مالی برای این نوع شرکت‌ها را تسهیل می‌کند یک ابزار جدید سرمایه‌گذاری تلقی می‌شود و لذا افرادی که به دنبال فرصت‌های جدید سرمایه‌گذاری هستند می‌توانند از طریق خرید واحدهای سرمایه‌گذاری این نوع صندوق‌ها در بازار جدیدی سرمایه‌گذاری کنند. ما به افراد مختلفی حتی از سهامداران فعلی سرآوا پارس برمی‌خوریم که به دنبال سرمایه‌گذاری در این نوع کسب‌وکارها هستند اما  امکان جذب تمام آن‌ها در خود شرکت نوین‌اندیشان سرآوا پارس وجود ندارد به این دلیل که فرآیند ورودوخروج سرمایه‌گذار در یک شرکت سهامی خاص آسان نیست و مستلزم طی فرآیند پیچیده‌ای است و اساساً شاید سهامداران فعلی مایل نباشند سهامدار جدیدی وارد شرکت شود لذا تصمیم بر این شد که از طریق ایجاد یک صندوق سرمایه‌گذاری جسورانه این فرصت سرمایه‌گذاری برای این دسته از افراد هم فراهم شود. بهره‌گیری از مکانیسم صندوق به دلیل استفاده از مدیریت متخصص، صرفه ناشی از مقیاس و همچنین یک‌کاسه کردن مبلغ سرمایه‌گذاری‌های افراد می‌تواند به کاهش ریسک و افزایش بازدهی کمک نماید.

لازم به توضیح است که شرکت نوین اندیشان سرآوا پارس (سرآوا) به‌عنوان یک صندوق جسورانه شروع به فعالیت نکرده است بلکه اقدام به ایجاد یک صندوق جسورانه کرده و خود «سرآوا» نیز یکی از مؤسسان آن است.

 

شما در سرآوا طی این پنج سال تقریباً مشابه کار همین صندوق را انجام دادید و سرمایه‌گذاری‌های موفقی هم در برخی شرکت‌ها مثل دیجی‌کالا و کافه بازار داشتید بزرگ‌ترین چالش‌های شما در پیش برد چنین مدل سرمایه‌گذاری چه بود؟  

به‌طورکلی در فرآیند سرمایه‌گذاری چالش‌های متعددی وجود دارد؛ اولین چالش شناسایی فرصت سرمایه‌گذاری مناسب است. در گام بعد چالش بزرگ دیگر ارزش‌گذاری فرصت‌های سرمایه‌گذاری است. فقدان  اطلاعات تاریخی، نبود داده‌های قابل‌اتکا در خصوص ایده‌های مشابه و … همه باعث خواهد شد که فرآیند ارزش‌گذاری این نوع فرصت‌ها پیچیده و زمان‌بر باشد. ارزش‌گذاری هم باید هم از توجیه اقتصادی برخوردار باشد و هم بتواند در صاحب ایده نیز انگیزه کافی را ایجاد کند. چالش بعدی انعقاد قرارداد سرمایه‌گذاری است که خلأهای قانونی و قدیمی بودن قانون تجارت تا حد زیادی آن را پیچیده‌تر نیز می‌کند. بااین‌حال چالش اصلی زمانی شروع می‌شود که قرارداد سرمایه‌گذاری منعقد می‌شود و درواقع چالش اصلی این است که چگونه شما به کمک تیم کارآفرین باید ارزش‌آفرینی کنید. نکته بسیار مهم این است که برخلاف تصور خیلی‌ها تأمین مالی مناسب تضمین‌کننده موفقیت یک سرمایه‌گذاری نیست. تأمین مالی هرچند پیش‌شرط تلقی می‌شود اما شرط لازم نیست. یک سرمایه‌گذاری برای موفقیت به انواع خدمات مربیگری در زمینه‌های مختلف نیاز دارد تا بتواند بقا و رشد یابد. سرآوا هرچند به تأمین مالی شرکت‌های پرتفوی خود کمک کرده است اما آنچه واقعاً به نظر من در موفقیت آن نقش داشته است خدمات مختلفی است  که به این شرکت‌ها ارائه داده‌شده و از آن‌ها الگوهای موفق کارآفرینی و ارزش‌آفرینی به وجود آمده است. کمک به توسعه و راهبری این کسب‌وکارها به‌موازات رشد در آن‌ها و فائق آمدن بر مشکلات متعددی که بر سرراه این کسب‌وکارها قرار می‌گیرد مهم‌ترین چالش این نوع سرمایه‌گذاری است.

 

این صندوق چه مقدار سرمایه دارد، سهامداران آنچه کسانی هستند؟ رابطه آن با سرآوا چگونه است؟

سرمایه صندوق طبق امیدنامه و اساسنامه آن ۵۰ میلیارد تومان تعیین‌شده است. سهامداران مؤسس آن از ۵ شرکت تشکیل‌شده‌اند که  شامل؛ شرکت نوین اندیشان سرآواپارس (سرآوا)، شرکت تدبیرگران فردای امید، شرکت مدیریت سرمایه ارگ روشن، شرکت پارس گستر دینا و شرکت سرمایه‌گذاری توسعه صنعتی ایران هست. همچنین مدیریت شرکت با «شرکت مدیریت ارزش‌آفرین سرآوا» است  که خود آن نیز طبق قوانین قسمتی از سرمایه صندوق را متعهداست. به بیان ساده‌تر سرآوا علاوه بر اینکه یکی از مؤسسان این صندوق است در مدیریت آن نیز از طریق شرکت مدیریت ارزش‌آفرین سرآوا نقش خواهد داشت و امید است با بهره‌گیری از تجربه و دانش موجود در مجموعه سرآوا بتوان به موفقیت این صندوق نیز امیدوار بود.

 

سرمایه‌گذاری‌های این صندوق چگونه است و روی چه کسب‌وکارهایی انجام می‌گیرد؟

صندوق طبق امیدنامه به‌طورکلی در حوزه تکنولوژی سرمایه‌گذاری خواهد کرد. حوزه فناوری اطلاعات، نانوتکنولوژی، بیوتکنولوژی و همچنین تکنولوژی‌های همگرا تمرکز اصلی صندوق هستند. همان‌گونه که می‌دانید استارتاپ ها را بر اساس مرحله عمرشان می‌توان در سه دسته جای داد؛ شرکت‌های در مرحله ابتدایی (Early Stage)، شرکت‌های در مرحله میانی (Mid Stage) و شرکت‌های در مرحله رشد (Growth Stage) و بر این اساس استراتژی اصلی صندوق سرمایه‌گذاری روی شرکت‌هایی است که در مرحله ابتدایی قرار دارند به‌نحوی‌که حداقل ۵۰% منابع صندوق به این‌گونه شرکت‌ها تخصیص خواهد یافت بااین‌حال امکان دارد با توجه به ارزیابی‌هایی که صورت خواهد گرفت حداکثر تا ۵۰% منابع نیز به شرکت‌هایی تخصیص یابد که  در مرحله میانی و رشد قرار دارند.

 

در مورد امیدنامه خود صندوق کمی توضیح بدهید

امیدنامه صندوق در تطابق با رئوس مطالبی است که طبق نظر سازمان بورس باید مشخص شود و بر این اساس حوزه فعالیت صندوق، زمانبندی فعالیت صندوق، قواعد و محدودیت‌ها در سرمایه‌گذاری‌های صندوق، هزینه‌های آن و ارکان صندوق را مشخص می‌کند. عمر صندوق ارزش‌آفرین سرآوا ۷ سال در نظر گرفته‌شده است که به چهار دوره؛ پذیره‌نویسی (شش ماه از زمان دریافت مجوز)، سرمایه‌گذاری (از زمان اتمام فرآیند پذیره‌نویسی تا انتهای سال پنجم)، خروج (از ابتدای سال چهارم تا انتهای نیمه اول سال هفتم) و تسویه (از پایان دوره خروج تا انتهای سال هفتم) تقسیم می‌شود. ارکان صندوق نیز شامل مجمع، هیئت‌مدیره، کمیته سرمایه‌گذاری، مدیر صندوق و شخص کلیدی صندوق است.

 

چگونه می‌توان سهام این صندوق را در اختیار گرفت آیا سقف و کف برای سرمایه‌گذاری در آن در نظر گرفتید؟ چقدر؟

نظیر هر صندوق دیگری، قسمتی از سرمایه توسط مؤسسان تعهد خواهد شد الباقی مبلغ سرمایه از طریق فرآیند پذیره‌نویسی تأمین می‌شود لذا اگر کسی مایل باشد در این‌گونه صندوق‌ها سرمایه‌گذاری کند قاعدتاً باید در پذیره‌نویسی آن‌ها شرکت نماید. ارزش اسمی هر واحد سرمایه‌گذاری در این صندوق ۱ میلیون تومان تعیین‌شده است و حداقل تعداد واحد قابل خریداری ۱۵۰ واحد و حداکثر ۱۰۰۰۰ واحد است.

 

چرا به این صندوق گفته می‌شود جسورانه؟ آیا واقعاً سرمایه‌گذاری در آن ریسک دارد و ریسک آن کجاست؟

مسلماً هر نوع سرمایه‌گذاری ریسک خاص خود را دارد حتی آنچه در ادبیات مالی به آن بدون ریسک (Risk Free) گفته می‌شود نیز در واقعیت بدون ریسک نیست بااین‌حال درجه ریسک است که از سرمایه‌گذاری به سرمایه‌گذاری دیگر متفاوت است. ازآنجاکه این‌گونه صندوق‌ها در مدل‌های کسب‌وکاری سرمایه‌گذاری می‌کنند که عموماً جدید هستند، بازار هدف آن‌ها اثبات‌شده نیست و  اطلاعات موجود در خصوص آن‌ها محدود است لذا امکان دارد ریسک بیشتری را نسبت به سرمایه‌گذاری در حوزه‌های دیگر داشته باشند. به این دلیل به این نوع سرمایه‌گذاری در اصلاح جسورانه یا  خطرپذیر نیز گفته می‌شوند. البته لزوماً این به معنی نیست که ریسک این سرمایه‌گذاری‌ها بیشتر از سایر سرمایه‌گذاری‌هاست  و نباید فراموش کرد که در ادبیات مالی و ریسک و بازدهی در توازن با یکدیگر قرار دارند یعنی ریسک بیشتر به معنای بازدهی مورد انتظار بیشتر است.  نکته جالب اینکه در کتابی در حوزه فایننس دیده‌ام که VC را به Value Creation نیز تشبیه کرده بود و این دقیقاً همان مفهومی است که به نظر من با روح این صندوق‌ها بیشتر سازگار است چراکه اساساً این صندوق‌ها به دنبال خلق ارزش هستند یا به عبارت بهتر بیشتر به دنبال ارزش‌آفرینی هستند تا ریسک آفرینی.

 

-فکر می‌کنید چه گروه‌ها و یا  افرادی خوب است در این صندوق سرمایه‌گذاری کنند؟ مثلاً اشخاص یا شرکت‌ها؟ آیا مثلاً خوب است پیش‌زمینه‌ای از کارآفرینی تکنولوژی یا موضوعاتی که شما روی آن‌ها سرمایه‌گذاری می‌کنید داشته باشند یا نه؟ شما فیلتر یا اولویتی برای انتخاب سرمایه‌گذار دارید؟

با توجه به ماهیت ریسک نسبتاً بالای شرکت‌های موجود در پرتفوی این صندوق‌ها، سرمایه‌گذاری در آن‌ها نیز ریسک  زیادتری را به همراه دارد لذا طبیعی است که این سرمایه‌گذاری برای افراد عادی که نمی‌توانند ریسک بالایی را تحمل کنند مناسب نباشد. به‌عنوان‌مثال شخصی که پس‌انداز محدودی در زندگی خود جمع‌آوری نموده است و قرار است آنرا صرف ادامه تحصیل فرزندان خود و یا تشکیل زندگی نماید این‌گونه سرمایه‌گذاری برای آن مناسب نیست چراکه اولاً ریسک آن همان‌طور که گفته شد در برخی موارد زیاد است و از طرف دیگر معمولاً سرمایه‌گذاری در این صندوق‌ها نقد شوندگی پایینی دارد و به‌راحتی نمی‌توان آنرا به وجه نقد تبدیل کرد. معمولاً شرکت‌ها و یا افرادی که از یک سطح تمکن مالی مناسبی برخوردارند از مهم‌ترین سرمایه‌گذاران در این صندوق‌ها به شمار می‌روند. همچنین معمولاً ازآنجاکه آشنایی در حوزه فعالیت صندوق باعث می‌شود بهتر بتوان ریسک و بازدهی صندوق را برآورد کرد لذا اینکه فرد با حوزه فعالیت صندوق آشنا باشد مسلماً در انتخاب صندوق صحیح‌تر به وی کمک می‌کند. ما در صندوق ارزش‌آفرین سرآوا برای انتخاب افراد سعی کرده‌ایم حداقل فیلترها را بگذاریم که شامل یکی از دو شرط زیر است؛ حداقل دارایی وی ۵۰۰ میلیون تومان باشد و یا حداقل دارایی تحت مدیریت وی ۳۰۰ میلیون تومان باشد.

 

اینکه مجوز این صندوق توسط سازمان بورس اعطا می‌شود کمکی به حضور استارتاپ‌هایی که روی آن‌ها سرمایه‌گذاری شده یا حتی خود سرآوا  برای ورود به بورس در آینده هست؟

به نظرم شاید اعطای مجوز به صندوق‌های خطرپذیر به‌طور مستقیم کمکی به حضور استارتاپ‌ها در خود بورس نکند اما مسلماً به‌طور غیرمستقیم باعث تسهیل و تسریع این امر خواهد شد چراکه اعطای مجوز به صندوق‌ها عملاً باعث آشنایی بیشتر خود سازمان و فعالان بازار سرمایه با این صندوق‌ها و سرمایه‌گذاری‌های آن‌ها خواهد شد. همین موضوع باعث می‌شود که افراد با نحوه تحلیل و ارزش‌گذاری این نوع سرمایه‌گذاری‌ها بیشتر آشنا شوند و این امر به‌نوبه خود می‌تواند زمینه حضور شرکت‌هایی که این صندوق‌ها در آن‌ها سرمایه‌گذاری می‌کنند را در بورس فراهم آورد. البته لازم به توضیح است که قرار است تابلوی مخصوصی در فرابورس به شرکت‌های دانش‌بنیان اختصاص داده شود که خود این قضیه نیز می‌تواند موضوع را تسریع نماید. البته همان‌طور که قبلاً هم گفتم اساساً سرمایه‌گذاری در این صندوق‌ها از قابلیت نقدشوندگی پایینی برخوردار است و نمی‌توان به‌عنوان یک سرمایه‌گذاری نقد به آن نگاه کرد.

 

تصور می‌کنید ایران نیاز به چه تعداد صندوق سرمایه‌گذاری مشابه سرآوا دارد؟

فکر نمی‌کنم مشخص کردن تعداد خیلی صحیح باشد چراکه این قضیه تحت تأثیر فاکتورهای متعددی ازجمله میزان سرمایه صندوق، حجم بازار و… قرار دارد. بااین‌حال به نظرم آنچه خیلی اهمیت دارد این است که در ضمن اینکه باید از به وجود آمدن صندوق‌ها جدید استقبال کرد چراکه می‌توانند به ایجاد و توسعه اقتصاد دانش‌بنیان کمک شایانی نمایند و نقش اساسی را در ایجاد اشتغال پایدار داشته باشند اما باید در راه‌اندازی آن‌ها نیز محتاط بود. راه‌اندازی صندوق صرفاً به این خاطر که دیگران موفق بوده‌اند و توانسته‌اند بازدهی مناسبی کسب نمایند خیلی حرکت عقلایی به نظر نمی‌رسد. اساساً این‌گونه سرمایه‌گذاری‌ها نسبت به سایر انواع سرمایه‌گذاری به افراد حرفه‌ای نیاز دارد و لازم است افراد حرفه‌ای که دانش و تجربه آن را دارند اقدام به تأسیس این صندوق‌ها کنند. عدم توجه به این مسئله و بالا رفتن آمار ورشکستگی شرکت‌های این حوزه، می‌تواند باعث کاهش استقبال از این نوع سرمایه‌گذاری و درنتیجه سوخت شدن فرصت به وجود آمده شود.

 

در دنیا روش کار این صندوق‌ها چگونه است شما چقدر تجربه دیگر کشورها را در سرآوا مورداستفاده قرار دادید؟

در کشوهایی که از قبل در این زمینه فعالیت داشته‌اند و قوانین مدون خاص وجود دارد معمولاً ساختار به این صورت است که هر صندوق دارای یک یا چند شرکت با مسئولیت تضامنی است که در اصلاح به آن‌ها (GP) یا General Partner گفته می‌شود (البته این مسئولیت با آنچه در قانون تجارت ما ارائه‌شده است متفاوت است) و مدیر صندوق نیز یکی از آن‌هاست. این شرکا معمولاً افرادی هستند که یا درزمینهٔ سرمایه‌گذاری و یا در حوزه فعالیت صندوق تخصص و تجربه بالایی دارند و راهبری صندوق را بر عهده‌دارند. در کنار این افراد نیز تعداد دیگری سرمایه‌گذار قرار می‌گیرند که به آن‌ها در اصطلاح شرکا با مسئولت محدود (LP) یا (Limited Partner) گفته می‌شود که نقش فعالی در مدیریت و راهبری صندوق بر عهده ندارد. نظارت نهادهای بازار سرمایه نسبت به سایر انواع صندوق‌ها در این‌گونه سرمایه‌گذاری‌ها کمرنگ‌تر است چراکه اساساً افرادی که در این‌گونه صندوق‌ها سرمایه‌گذاری می‌نمایند افراد حرفه‌ای هستند و لذا نظارت کم‌تری را نیاز دارند درحالی‌که در سایر انواع صندوق به دلیل اینکه افراد لزوماً در کار سرمایه‌گذاری حرفه این نیستند لازم است صندوق جهت دفاع از حقوق آن‌ها نظارت مناسبی را بر روی آن‌ها اعمال نماید.

همان‌گونه که قبلاً نیز گفتم، به دلیل وجود خلاً قانونی، سرآوا در قالب یک شرکت سهامی خاص شکل یافته است و از طریق قراردادهای داخلی روابط بین سهامداران تنظیم‌شده است. ازآنجاکه سرآوا بیشتر شکل یک هلدینگ سرمایه‌گذاری است تا یک صندوق خطرپذیر (اساساً دقت کنید که عمر صندوق محدود است درحالی‌که در سرآوا چنین محدودیتی وجود ندارد) لذا طبیعی است که ساختار سهامداری آن لزوماً مشابه صندوق نباشد. بااین‌حال در شکل مدیریت صندوق، نحوه انتخاب سرمایه‌گذاری‌ها، فرآیند ارزش‌گذاری، تنظیم قراردادهای حقوقی و ارائه خدمات مربی‌گری به شرکت‌ها سعی شده است از تجارب موفق دنیا الگوبرداری شود و به‌تناسب شرایط بومی‌سازی گردند.

 

چه زمانی باید منتظر نخستین سرمایه‌گذاری‌های صندوق سرآوا باشیم؟

درهرحال حاضر سرآوا سرمایه‌گذاری‌های هدف مناسبی را شناسایی کرده است و به‌محض طی شدن مراحل قانونی پذیره‌نویسی و اعطای مجوز فعالیت اولین سرمایه‌گذاری‌های صندوق جسورانه ارزش‌آفرین سرآوا انجام خواهد شد.

Did you find apk for android? You can find new Free Android Games and apps.
0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

دوست دارید به بحث ملحق شوید؟
Feel free to contribute!

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *